Vitamine B12

Misschien is het een vitamine B12-probleem? Een epidemie van misdiagnoses

Wat is vitamine B12?

Vitamine B12 (ook wel cobalamine) is een essentiële, in water oplosbare vitamine die je lichaam niet zelf kan aanmaken. Je lichaam heeft B12 nodig voor belangrijke celprocessen, waaronder:

  • de aanmaak van DNA
  • de vorming van rode bloedcellen
  • een goede werking van het zenuwstelsel
  • de methylering van homocysteïne tot methionine

Kortom: B12 speelt een rol in allerlei processen die essentieel zijn voor je energieniveau en dagelijks functioneren. Bij een tekort kunnen deze processen worden verstoord, wat effect heeft op meerdere orgaansystemen.

Omdat je lichaam B12 niet zelf maakt, moet je het via voeding binnenkrijgen. Vitamine B12 komt vooral voor in dierlijke producten zoals vlees, vis, zuivel en eieren. Mensen met een plantaardig eetpatroon lopen daardoor sneller risico op een tekort.

B12 in de voeding

Je lichaam haalt vitamine B12 uitsluitend uit externe bronnen. Rijke voedingsbronnen zijn onder meer:

  • vlees, vis en gevogelte
  • zuivelproducten
  • eieren

Voor wie weinig of geen dierlijke producten eet (bijv. bij vegetarisch of veganistisch dieet), is gerichte suppletie vaak noodzakelijk om tekorten te voorkomen.

Opname van vitamine B12 in het lichaam

De opname van vitamine B12 uit voeding verloopt echter via een bijzonder complex proces van ACTIEF TRANSPORT in je maag en darmen. De reden hiervoor is dat de B12-molecule simpelweg véél te groot is om in adequate hoeveelheden via PASSIEVE DIFFUSIE doorheen het maagdarmslijmvlies te migreren.

Veel factoren kunnen dit actief transport verstoren, zoals:

  • maagverkleinende ingrepen (bijv. gastric bypass)
  • aandoeningen van de maag of darm
  • tekort aan het intrinsic factor-eiwit dat nodig is voor opname
  • chronische ziekten of langdurig medicijngebruik (zoals maagzuurremmers)

Al deze factoren kunnen leiden tot een lagere opname van B12 in je lichaam, wat op termijn aanleiding kan geven tot een vitamine B12-tekort.

Oorzaken van een B12-tekort

Een gebrek aan vitamine B12 kan ontstaan door verschillende mechanismen. Deze oorzaken kunnen los van elkaar of in combinatie voorkomen en hebben invloed op de manier waarop je lichaam B12 gebruikt.

1. Onvoldoende inname

Vitamine B12 komt vrijwel uitsluitend voor in dierlijke producten zoals vlees, vis, eieren en zuivel. Mensen met een streng vegetarisch of veganistisch dieet lopen een groter risico op een tekort als er geen suppletie of verrijkte voeding wordt gebruikt.

2. Onvoldoende opname

De opname van B12 is complex: het moet eerst vrijgemaakt worden uit voedsel en vervolgens gebonden worden aan een stofje dat intrinsic factor heet, dat in de maag wordt gemaakt. Zonder deze binding kan B12 niet worden opgenomen in de darmen.

Pernicieuze anemie

Een belangrijke oorzaak is een auto-immuunziekte waarbij het lichaam antistoffen maakt tegen het intrinsic factor-eiwit of tegen cellen die dit produceren. Hierdoor kan B12 niet naar de bloedbaan worden vervoerd. Dit wordt pernicieuze anemie genoemd.

Malabsorptie door maag- of darmproblemen

Aandoeningen zoals atrofische gastritis (chronische maagslijmvliesontsteking), operatie aan maag of darmen (vb. gastric bypass, ileumresectie), coeliakie of ontsteking van het ileum kunnen interfereren met B12-opname.

Geneesmiddelengebruik

Bepaalde medicijnen (zoals metformine of maagzuurremmers) kunnen zorgen voor een verminderde opname van B12.

Gebruik van lachgas zorgt voor inactivatie van B12, waardoor het aanwezige B12 zijn functie niet meer kan uitoefenen.

3. Andere factoren

Langdurige stress, infecties, leeftijd en genetische aanleg kunnen ook bijdragen aan een tekort.

Veelvoorkomende symptomen

Een tekort aan vitamine B12 kan zich op veel verschillende manieren uiten. Dat komt omdat B12 betrokken is bij het functioneren van meerdere systemen in het lichaam.

Niet iedereen ervaart dezelfde klachten, en sommige verschijnselen zijn subtiel.

Symptomen kunnen zich ontwikkelen terwijl standaard bloedwaarden nog ‘normaal’ lijken, wat diagnose kan vertragen.

Algemene klachten

Veelvoorkomende signalen zijn onder meer:

  • aanhoudende vermoeidheid
  • algemene zwakte
  • kortademigheid
  • bleke huid
  • snel koud hebben
  • traag herstel na inspanning
  • duizeligheid
  • hoofdpijn
  • broze nagels
  • haaruitval
  • verhoogde vatbaarheid voor infecties

Deze klachten kunnen geleidelijk ontstaan en worden veelal niet meteen herkend als een B12-gerelateerd probleem.

Neurologische en cognitieve symptomen

Vitamine B12 speelt een belangrijke rol in de gezondheid van het zenuwstelsel. Mogelijke klachten zijn:

  • tintelingen of gevoelloosheid in handen en voeten
  • moeite met lopen of balans
  • concentratie- of geheugenproblemen
  • cognitieve achteruitgang
  • prikkelbaarheid of stemmingsstoornissen

Deze symptomen kunnen ook optreden zonder dat er sprake is van bloedarmoede.

Andere signalen

Naast algemene en neurologische symptomen kunnen er ook afwijkingen in andere systemen van het lichaam optreden, zoals spijsverteringsproblemen of veranderingen in stemmingen of slaapritme.

Ook genoemd zijn gewichtsverlies, een pijnlijke tong en moeite met slikken.

Vaststellen van een tekort en aandachtspunten

Helaas is er nog steeds géén gouden standaard voor de diagnose van een B12-tekort!

Het vaststellen van een tekort kan bijzonder complex zijn omdat:

  • klassieke bloedtesten (zoals serum-B12) er niet altijd in slagen om het tekort aan te tonen in het bloed, terwijl er mogelijks wel een tekort is in het zenuwstelsel en op celniveau. Er zijn daarnaast nog verschillende redenen waarom een serum-B12 valselijk normaal of zelfs verhoogd kan zijn terwijl er op celniveau een tekort is.
  • sommige mensen neurologische klachten kunnen hebben zonder duidelijke bloedarmoede

Het bepalen van andere biomarkers zoals methylmalonzuur (MMA), homocysteïne en antistoffen tegen intrinsic factor kunnen aanvullend helpen bij de beoordeling van een functioneel tekort. Echter kunnen deze een B12-tekort enkel bevestigen en nóóit uitsluiten!

Het is daarom letterlijk van levensbelang dat een zorgverlener die zich gespecialiseerd heeft in deze materie deze waarden zorgvuldig beoordeelt samen met je symptomen voordat een B12-tekort definitief uitgesloten wordt of er een behandeling wordt gestart. Dit ook voor het vermijden van misdiagnoses zoals multiple sclerose, dementie, ME/CVS, depressie, angststoornis,…

Wanneer overleg je met een professional?

Als je vermoedt dat je klachten mogelijk te maken hebben met een B12-tekort — zeker als deze langzaam zijn ontstaan — is het raadzaam om dit met een zorgverlener, die zich verdiept heeft in deze uiterst complexe problematiek, te bespreken. Correcte diagnostiek is belangrijk om vast te stellen of een tekort daadwerkelijk aanwezig is en wat de beste aanpak is.

Lees meer

Kan ik teveel B12 binnenkrijgen?

Vitamine B12 is wateroplosbaar, niet toxisch en niet-overdoseerbaar. Een eventueel teveel verlaat het lichaam spontaan via de urine.

Bij een opnameprobleem wordt er onvoldoende vitamine B12 opgenomen via de orale route. Dit geldt voor voeding én ook voor voedingssupplementen zoals (hooggedoseerde) smelttabletten. De minieme hoeveelheid die alsnog opgenomen wordt via passieve diffusie is onvoldoende om op een veilige en adequate manier het tekort te behandelen. Uw arts zal u vermoedelijk intramusculaire injecties met hydroxocobalamine voorschrijven.

Ja. Een onbehandeld of onjuist behandeld B12-tekort geeft (verergering van) B12-gerelateerde symtomen en leidt op termijn tot onomkeerbare neurologische schade, zoals dunnevezelneuropathie en gecombineerde strengziekte.

Hydroxocobalamine injecties staan daarom op de lijst van essentiële geneesmiddelen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO).

Bronnen:

Contacteer mij

Heb je een vraag of wil je graag een afspraak maken?
Ook online consulten zijn mogelijk!

Contact